Akarsu Rejimleri ve Debi

Düzenle

Akarsu Rejimleri ve Debi

Akarsu rejimleri ve debi konusu, kpss coğrafya Türkiye’de Akarsular konusunun devamı niteliğindedir. Bu bölümde rejim, akarsu rejimleri ve çeşitlerini , Türkiye’de akarsu rejim özelliklerini ve debi konusunu işleyeceğiz.

Akarsu Rejimleri

Akarsu rejimleri konusuna geçmeden önce rejimin tanımını yapalım. Bir akarsuyun yılın aylarına göre akıttığı su miktarının değişimlerine rejim denilmektedir. Akarsuların akım özelliklerine göre de farklı rejim tipleri ortaya çıkmaktadır.

Akarsu Rejimleri ve Debi
Akarsu Rejimleri ve Debi

1) Düzenli Rejim: Kpss coğrafya akarsu rejimleri içinde yer alan düzenli rejim, akarsuyun akımında yıl içinde bariz değişikliklerin olmadığı rejim türüdür.

Bu tür akarsularda taşkın riski çok azdır.

Ülkemizde Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlı olduğu için düzenli rejime en çok bu bölgede rastlanmaktadır.

2) Düzensiz Rejim: Akarsuyun akımında yıl içinde önemli değişimlerin olduğu akarsu rejim türüdür.

Bu tür akarsularda taşkın riski çok fazladır.

Ülkemiz akarsuları genelde düzensiz rejime sahiptir. Kar erimeleri nedeniyle de en fazla akıma ilkbahar aylarında ulaşılmaktadır.

* Türkiye’de Düzensiz Rejim Görülmesinin Sebepleri:

Yağış Rejimi: Düzensiz yağış rejimi ülkemizde düzensiz akarsu rejimini de beraberinde getirmektedir.

Yağış Biçimi: Kışın yağan karlar ilkbahar aylarında eriyerek akımın çoğalmasına sebebiyet verir.

Barajlar: Akarsu üzerinde baraj yoksa fazla suların baraj olmadığı için bırakılamayacağından yıl içinde düzensiz rejim görülür.

Beslenme Türü: Akarsularımızın beslenme türlerinin çeşitli olması da akarsu rejimlerinin düzensiz olmasına yol açar.

Yağmur Sularıyla Beslenen Akarsular: En fazla Akdeniz’de görülür. Akdeniz’de kış ayları yağmur şeklinde yağışlarla geçtiği için akım artar. Yaz aylarında da kuraklık olduğu için akım düşer. Dolayısıyla düzensiz rejime sebebiyet verir.

Kar ve Buz Sularıyla Beslenen Akarsular: Kızılırmak, Yeşilırmak, Aras, Kura, Dicle, Fırat gibi akarsular dış aylarındaki kar yağışlarının ilkbahar aylarında erimesi sonucu akımları artar. Dolayısıyla düzensiz rejim mevcuttur.

Kaynak Sularıyla Beslenen Akarsular: Özellikle Manavgat ve Köprüçayı gibi karstik arazi üzerinde kaynak sularla beslenen akarsularda, yaz aylarında diğer akarsulara göre fazla akım değişikliği görünmez.

Göl Kaynaklı Akarsular: M.Kmeal Paşa çayı, Orhaneli çayı, Karasu ırmağı, Arpaçay, Çarşamba, Kovada gibi göl çanağındaki fazla sularla beslenen dışa akışı olan göllerden çıkan akarsulardır. Rejimleri yıl boyunca fazla değişmez.

Akarsu rejimleri konusu tamamlanmıştır. Şimdi de debi konusu irdeleyelim.

Debi
Kpss coğrafya dersinde bu bölümde en son işleyeceğimiz konu olan debi, akarsuyun herhangi bir kesitinden geçen suyun metreküp/saniye olarak ifade edilmesidir. Debiyi etkileyen faktörler aşağıda sıralanmıştır.

Yağış Miktarı: Yağışın fazla olduğu yerlerde debi yüksek olur.

Yağış Biçimi: Kar yağışı olan bölgelerde kış aylarında debi düşük, ilkbahar aylarında da erimeye bağlı olarak debi yüksek olur.

Eğim: Eğimli bölgelerde akarsuyun hızı fazla olduğundan, saniyede geçen su miktarı metreküp olarak fazladır. Yani debi bu bölgelerde yüksektir.

Sıcaklık: Buharlaşmanın fazla olduğu yerlerde su kaybı fazladır.

Arazi Yapısı: Arazinin geçirimli olduğu yerlerde debi düşüktür.

Beşeri Faktörler: Akarsularda baraj ya da sulama gibi amaçlarla yararlanılması debiyi de dolaylı olarak etkilemektedir.

Hiç yorum yok

Blogger tarafından desteklenmektedir.