İklim tipleri ve özellikleri

İklim tipleri ve özellikleri
İklim, bir yerde uzun bir süre boyunca gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgar, yağış şekli gibi meteorolojik olayların ortalamasına verilen addır. Dünyada birçok farklı iklim türü vardır. Kategorik olarak sıcak, ılıman ve soğuk olmak üzere üçe ayrılan iklim türlerini ve bunların alt dallarını inceleyelim.

SICAK İKLİMLER
Ekvatoral İklim:
Ekvator çevresinde 0° ile 10° kuzey ve güney enlemleri arasında görülür. Ortalama sıcaklık 25 derece civarındadır. Yıllık yağış miktarı 2000 mm den fazladır. Her mevsim yağış almakla birlikte ekinoks zamanlarında yağış artar.

Yağış miktarının fazlalığı nedeniyle bu iklimin hüküm sürdüğü yerlerde bitki örtüsü olarak orman görülür.

Ekvatoral iklim, Amazon ve Kongo havzasında, Gine Körfezi kıyılarında, Endonezya, Filipinler ve Malezya’nın büyük bir bölümünde görülür.

Tropikal İklim (Savan İklimi):
10° ile 20° kuzey ve güney enlemleri arasında görülür. Yıllık yağış miktarı 1000-2000 mm. arasındadır. Güneş ışınlarının dik geldiği yaz ayları yağışlı, kışlar kuraktır.

Bitki örtüsü yüksek boylu ve gür bitki toplulukları olan savanlardır.

Sudan, Çad, Nijerya, Mali, Moritanya, Brezilya, Venezuela, Kolombiya, Peru ve Bolivya’da görülür.

Sıcaklık ortalaması bütün yıl 20 °C’nin üstündedir. Yağışlı ve kurak mevsim belirgin olmasına rağmen mevsimler arası sıcaklık farkları azdır. Mevsimler sıcaklığa göre değil yağışa göre belirlenmiştir.

Muson İklimi:
Muson rüzgarlarının etki alanlarında görülür. Yıllık ortalama sıcaklık 15- 20°C dir. Yıllık sıcaklık farkı 10°C civarındadır. Yıllık ortalama yağış 2000 mm dolayındadır. Yağışların yüzde 85′i yazın düşer. Kış kurak geçer.

Muson ikliminin hüküm sürdüğü yerlerde ormanlar hakimdir.

Güney Hindistan, Güney Çin, Güneydoğu Asya, Japonya ve Mançurya’nın yanı sıra Avustralya’nın kuzeyinde muson iklimi görülür.

Çöl İklimi (Sıcak ve Kurak İklim):
Dönenceler civarında, Asya ve Kuzey Amerika’da karaların iç kısımlarında ve Güney Amerika’nın güneyinde görülür.

Yağış yok denecek kadar azdır. Yıllık yağış miktarı 100 mm’nin altındadır. Yağışın ve dolayısıyla nemin azlığı, günlük sıcaklık farklarını artırır.

Bu iklim kuşağındaki yerler fakir bitki örtüsüne sahiptir. Sadece otlar ve susuzluğa dayanıklı bitkiler yetişir.

Afrika’da Büyük Sahra, Ortadoğu’da Necef, Asya’da Gobi, Taklamakan, Deşti Kebir, Avustralya’da Gobbon ve Gibson, Güney Afrika’da Kalahari ve Namib, Güney Amerika’da Patagonya, Atacama ve Peru ile ABD’nin güneybatısı yeryüzündeki başlıca çöl alanlarıdır.

ILIMAN İKLİMLER
Akdeniz İklimi:
30°- 40° enlemler arasında görülür. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama sıcaklık 15-20°C dir. Kar yağışı ve don olayı çok ender görülür.

Yıllık yağış miktarı 600-1000 mm arasında değişir. Cephesel yağışlar görülür. Bitki örtüsü, kızılçam ormanları ve makidir.

Akdeniz iklimi en belirgin olarak Akdeniz çevresinde görülmekle birlikte, Güney Portekiz, Afrika’nın güneyinde Kap Bölgesi, Avustralya’nın güneybatısı ve güneydoğusu, Orta Şili ve ABD’nin Kaliforniya eyaletinde de etkili olur.

Okyanusal İklim:
Genel olarak 30°-60° enlemleri arasında karaların batı kıyılarında görülür. Yazlar fazla sıcak, kışlar da fazla soğuk olmaz. Yıllık sıcaklık ortalaması 15°C dir. Yıllık sıcaklık farkı 10°C yi bulmaktadır.

Yıllık yağış ortalaması 1500 mm. dir. En fazla yağış sonbaharda görülür. Bitki örtüsü yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır.

Okyanusal iklim, Batı Avrupa, Kuzey Amerika’nın kuzeybatısı, Güney Şili, Avustralya’nın kuzeydoğusu ve Yeni Zelanda’da görülür.

Karasal İklim:
Genel olarak 30° – 65° enlemleri arasında, karaların deniz etkisinden uzak iç kısımlarında ve kıtaların doğu kıyılarında görülür.

Kışlar çok soğuk ve uzun sürer, yaz ayları ise sıcaktır. Yıllık sıcaklık ortalaması 0 – 10°C arasında değişir. Yıllık sıcaklık farkı 20- 40°C’dir.

Yıllık yağış miktarı 500-600 mm dolayındadır. En fazla yağış yazın, en az yağış kışın düşer. Kış yağışları daha çok kar şeklindedir.

Bitki örtüsü iğne yapraklı ormanlardır. Yağışın azaldığı kesimlerde de bozkırlar (step) görülür.

Sibirya ve Kanada da iğne yapraklı ormanlara tayga ormanları adı verilir. Karasal iklim, Sibirya, Kanada ve Doğu Avrupa’da geniş bir yayılış sahasına sahiptir.

Step İklimi (Yarı kurak İklim):
Step iklimi, 30°-50° enlemlerinde çöller etrafında ve Akdeniz ikliminden karasal iklime geçiş alanlarında görülür. Yazlar sıcak ve kurak , kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer.

Yıllık yağış miktarı 300 – 500 mm’dir. Step iklimlerinde en fazla yağış ilkbaharda ve yazın düşmektedir. Bitki örtüsü yağışlı mevsimde yeşeren, kurak mevsimde sararan step (bozkır)’tir.


SOĞUK İKLİMLER
Tundra İklimi (Kutupaltı İklimi):
Genel olarak 65°-80° kuzey enlemleri arasında görülür. Sıcaklığın çok düşük olduğu bir iklim tipidir. Bu iklimde en sıcak ayın ortalaması dahi 10°C yi geçmez. Kışın değerler -30°C ile -40°C ye iner. Yıllık sıcaklık farkının 65°C yi bulduğu yerler vardır.

Yağışlar ortalama 200 – 250 mm kadardır. En fazla yağış yaz aylarında görülür.

Bitki örtüsü çalı, yosun ve yazın yeşeren kurakçıl otlardan oluşan tundralardır.Tundra iklimi, Avrupa’nın kuzey kıyıları, Kuzey Sibirya, Kuzey Kanada, Grönland Adası kıyıları ve Orta kuşaktaki yüksek dağlarda etkili olmaktadır.

Kutup İklimi:
Karlar ve buzullarla kaplı kutup bölgelerinde görülür. Sıcaklık ortalaması bütün yıl boyunca 0°C’nin altındadır. Sıcaklık, çoğu zaman -40°C ye, hatta daha altına iner. Yıllık sıcaklık farkı 30°C dolaylarındadır.

Yağışlar son derece az ve kar şeklindedir. Ortalama yağış 200 mm. civarındadır.

Bu iklim tipinde bitki örtüsü yoktur. Kutup iklimi, Kuzey Kutbu çevresinde Grönland Adası’nın iç kısımlarında ve Antarktika’da etkilidir.

Güneşlenme süresi çok uzun olmasına rağmen sıcaklık yükselmez. Sebebi güneş ışınlarının eğik açılarla gelmesidir.

Yazar:

Önceki Yayın
Sonraki Yayın